در اين نوشته برخي مشخصات عمومي برنامه هاي تحت وب (web based applications) بررسي مي گردد. دقت کنيد در اين نوشته ما دنبال برنامه هاي کاربردي هستيم که در محيط web و بر مبناي پروتکل هاي آن پياده سازي شده اند. بنابراين اين برنامه ها را از مفهوم web site مجزا سازيد. ممکن است ما يک وب سايت خيلي خوب داشته باشيم اما برنامه تحت وب خوب روي آن موجود نباشد. نکته ديگر آنکه بستر اجراي برنامه هاي تحت وب مي تواند متفاوت باشد، روش شبکه اينترنت براي کاربردهاي عمومي و يا توزيع شده، روي شبکه اينترانت يا اکسترانت براي کاربردهاي درون سازماني و يا برون سازماني. بنابراين در برخي بخشها و مزايا و معايب، اين خود برنامه نيست که مسبب اصلي است، بلکه اين بستر استفاده است که يا يک محدوديت و يا يک مزيت را براي ما به ارمغان مي آورد.
 - مشخصات کلي:
برنامه هاي تحت وب معمولا برنامه هاي هستند که در بيش از سه لايه پياده سازي شده و اصطلاحا در گروه (Multi Layer applications ) قرار مي گيرند. در اين برنامه ها حداقل سه لايه واسط کاربري (User Interface Layer) که مي تواند روي يک کامپيوتر بسيار سبک اجرا شود (thin client) و توسط نرم افزارهايي استاندارد استفاده شود (مرورگرها يا Browsers) ، يک لايه کاربردي Bussiness Layer که روي يک application server اجرا شده است و يک لايه داده Data Layer که روي يک Data server وجود دارد اجرا مي شوند. (دقت کنيد به لحاظ سخت افزاري لزومي به سه تا ديدن آن نيست.) اين برنامه ها با بهره گيري از پروتکل هاي وب و TCP/IP با يکديگر به مبادله اطلاعات مي پردازند.

-مزايا:
صرف نظر از يک نرم افزار خاص و به صورت عمومي براي برنامه هاي تحت وب مزاياي زير متصور است:
-يکپارچگي با محيط هاي جديد کاربري که کاربران را قادر مي سازد از طريق يک مرورگر مشخص هم به داده ها و اطلاعات و هم به برنامه ها و کاربردها تواما دسترسي داشته باشند.
-توزيع شدگي: در صورت اجراي اين برنامه ها روي شبکه اينترنت، کاربران مي توانند بدون محدوديت جغرافيايي و مکاني مشخص و صرفا با داشتن يک نشاني يا آدرس خاص، به سيستم متصل شده، در صورت نياز پس از تعيين سطوح دسترسي از امکانات اين سيستم ها استفاده نمايند.
- پشتيباني سهل تر: چون روي کامپيوتر هاي Client نرم افزار خاصي نصب نمي شود، به سادگي و با به هنگام کردن برنامه يا داده روي سرور ، مي توان از اينکه کاربران به آخرين داده يا برنامه دسترسي دارند مطمئن شد.
-نگاه متفاوت در طراحي واسط کاربري: به لحاظ حضور استانداردها يا تکنيک هايي نظير ابر متن (Hyper Link) ، XML، Ajax ، Comet و ... نگاه ديگري به انجام يک کاربرد مي شود که معمولا به سليقه کاربران جديد نزديک تر است. مخصوصا در محيط هاي پرتال (Portal servers) نگاه و معماري مبتني بر سرويس (Service Oriented) مي تواند جالب توجه باشد.
-عدم نياز به سخت افزار قوي و يا سيستم عامل خاص در سطح Client ها: همانگونه که اشاره شد به لحاظ تقسيم شدن پردازش در سطح Client و Server تنها بخش کوچکي در روي کامپيوتر هاي Clent اجرا مي شود (Clent Side) که بيشتر جنبه نمايشي و تنظيم واسط کاربري دارد و پردازش هاي اصلي که مرتبط با کار با داده و انجام پرس و جو ها را دارند بيشتر روي سرور (Server Side) صورت مي گيرد.
-...
- معايب:
- ساختار کند تر: به دو دلیل نرم افزار های تحت وب، نسبت به برنامه های تحت ویندوز کند تر هستند، یک دلیل آن نقش بازی کردن پهنای باند و سرعت تبادل اطلاعات روی شبکه است که با انتقال برنامه از محیط اینترنت به اینترانت و یا استفاده از اینترنت پرسرعت، می توان تا حدودی این مشکل را برطرف نمود. اما بحث دوم که خاصیت برنامه های تحت وب است، معماری Push و Pop رایج است که به دلیل ارسال مداوم درخواست ها از سمت Client به Server و Refresh شدن صفحات بر اثر دریافت پاسخ رخ می دهد. این مساله باعث می شود، در هر بار بازخوانی صفحه بخشی اطلاعات غیر ضروری مبادله شود و یا اینکه برای هر کاری نیاز به درخواست خاص خود و طرح آن با سرور باشد. در سمت Client در این سیستم ها معمولا به دلیل محدودیت Script ها تنها بخشی از عملیات نمایشی و تنظیمات صورت می گیرد. امروزه تلاش شده است با استفاده از تکنولوژی هایی نظیر Ajax همه صفحه بازخوانی نشود و صرفا آن دسته از اطلاعات مورد نیاز از سرور بارگذاری شود و یا از Comet برای ارسال خودکار اطلاعات بدون طرح تقاضای بازخوانی صریح از سمت Client برای رفع این نقص استفاده شود که هم هنوز به دلیل عدم پختگی کامل و وجود ابزارهای مناسب (هر چند این روزها مولفه های زیادی به صورت فروشی و یا متن باز در این زمینه وجود دارد) و هم به دلیل دانش برنامه نویسان قدیمی تر، استفاده محدود تر و پرهزینه تری دارند.
- نگاه ويژه به امنيت : در برنامه های تحت وب، شما باید نگاه ویژه تری به امنیت داشته باشید. اغلب مشاهده کرده ام که Data Layer و Application Layer روی یک سرور نه چندان مطمئن روی اینترنت و یا اینترانت قرار می گیرد که این مساله باعث می شود ریسک امنیتی و خطر حملات و نفوذها بیشتر شود. در وب باید بیشتر از ویندوز توجه نشان داد به این مساله، چون در تحت ویندوز، خود حضور یک برنامه خاص روی Client که می تواند صرفا درخواست های مجاز و محدود را به سمت سرور ارسال نماید بخشی از ریسکهای امنیتی ما را کاهش می دهد.
- سرور گران قيمت : چون اکثر حجم پردازش در سرور صورت می گیرد استفاده از سرورهای پرقدرت برای اینگونه برنامه ها پیشنهاد می شود. در برخی موارد که حجم تراکنش ها بالاست رعایت مواردی نظیر Load Balancing و توزیع کاربردها روی سرورهای مختلف، حائز اهمیت بوده که باعث می شود هم تهیه و هم نگهداری از اینگونه سرورها، مهم تر باشد.
- عدم توانايي کامل در ايجاد محيط هاي تعاملي : به لحاظ اینکه هنوز ابزارها و مولفه های واسط کاربری تحت وب برای کارکردن مداوم یک کاربر روی نرم افزار مناسب نیست. کاربرانی که به عملیات ورود اطلاعات و یا صدور و ثبت اسناد زیاد و حجیم در سیستم مشغول هستند معمولا نیاز به ابزارها، میانبرها و امکاناتی هستند که بتوانند به درخواست های خود بسیار سریع دسترسی پیدا کنند. در برنامه های تحت وب، پیشتر این امکان غیر ممکن بود اما این روزها، تلاشهای خوبی هم در سطح تولید ابزارهای مناسب و هم در سطح تغییر نگرش به یک کاربرد از Function به Service صورت گرفته است که هنوز به شکل کامل توسط برنامه نویسان ایرانی مورد استفاده قرار نگرفته است.
-نصب و راه اندازي دشوار تر : به لحاظ اینکه باید شما در روی سرور محیط و بستر مناسب برای اجرای یک برنامه تحت وب را آماده کنید، این کار سخت تر از زمانی است که شما یک برنامه تحت ویندوز را نصب می کنید. در اکثر برنامه های تحت ویندوز شما با یک برنامه Installation طرف هستید که یا به صورت کامل و یا به صورت حداکثری عملیات نصب و تنظیم برنامه را انجام می دهند در سمت سرور هم شما کافی است یک DBMS (سیستم مدیریت پایگاه داده) نصب کرده و بانک اطلاعات خود را بارگذاری نمایید. در برنامه های تحت وب جدید تر که مبتنی بر یک CMS یا یک Portal Server هستند، وجود ابزارهای گام به گام wizards برای تنظیم برنامه و پایگاه داده کمک خوبی است، اما کامل نیست.
-...

دقت کنید، همانطور که پیشتر گفته ام مواردی که در مزایا و یا معایب برنامه های تحت وب و یا تحت ویندوز ذکر شد، مواردی است که در اینگونه برنامه ها به صورت عمومی یافت می شود و گرنه نمونه هایی وجود دارد که بر اثر تلاش و هزینه برنامه نویسی و یا استفاده یا عدم استفاده از تکنولوژی های خوب، بهتر یا بدتر از اینگونه برنامه ها باشند. علاوه بر این رشد و توسعه محیط ها، ابزارها، استانداردها و تکنولوژی هایی نظیر NET Framework. ، یا Ajax و یا J2EE باعث غنای بهتر و یا استفاده مناسب تر هم برنامه های تحت ویندوز و هم برنامه های تحت وب شده است.
در پست بعد تلاش می کنم یک جمع بندی بر این مبحث داشته باشم.
همین!