بازبینی کتاب های درسی، تجربه ای متفاوت با نتیجه ای متفاوت

September 18, 2007 04:52 PM

ترم مهر گذشته از طرف گروه کامپیوتر دانشگاه شهید بهشتی، کاری متفاوت به من ارجاع شد ، "بازبینی برخی کتابهای درسی مبانی کامپیوتر دوره های کارودانش کامپیوتر" قرار شده بود کتابهای جدید را مطالعه کنم و نظر خودم را در مورد آنها بنویسم و اصلاحات لازم را پیشنهاد کنم تا پس از انجام  همه اصلاحات پیشنهاد شده توسط افراد مختلف ،این کتابها به صورت رسمی مورد استفاده قرار گیرند. از اصل کار می گذرم که به شکلی انجام شد که شاید آنی نبود که می خواستم، دقیقا با ترافیک کار شرکت مقارن بود و نتوانستم آنقدر وقتی که می خواهم رویش بگذارم. بگذریم ...
پس از آن پیشنهاد دیگری شد از سمت یک مؤسسه معتبر آموزشی، که سرفصل تدریس فنآوری اطلاعات و ارتباطات را از مقطع پیش دبستان تا پیش دانشگاهی برایشان تدوین کنیم. قبول کردیم و کارهای خوبی برایش انجام شد ، بگذریم که این دفعه آنجور که می خواستیم استفاده نشد، باز هم بگذریم ...
نتیجه این دو کار به همراه تجربیاتی که در ساخت نرم افزار مدیریت آموزشی نیکا  علی الخصوص در حضور مجدد در یک مجتمع آموزشی پس از سالها باعث شد  نگاهم نسبت به تدریس پایه ICT در مدارس جدی تر شود. اینکه آیا می توان "کامپیوتر" را برای سنین پایه (کودکان و نوجوانان) یک درس تلقی کرد، آیا می توان نگاهی که به دروسی مانند ریاضی، ادبیات یا زبان خارجی است را می توان به فنآوری اطلاعات هم داشت؟ آیا ...

سوالی که پاسخش را در سرفصل دروس مرتبط در کشور های پیشرفته دنیا جستجو کردم و نتیجه جالبی گرفتم که خیر! این گونه نیست. کامپیوتر و ICT را نباید مستقیم درس داد، بلکه باید کاربرد آنها را بیان نمود برای بچه ها، که سایر درسهایشان را با کمک کامپیوتر یاد بگیرند و در کنار آن و در پس زمینه با کامپیوتر هم آشناشوند و دانسته هایشان در ناخودآگاهشان ثبت شود. اما در سنین بالاتر ، راهنمایی یا دبیرستان می توان آن را مستقیم درس داد و از دانش آموز هم مستقیم درخواست کرد.
تلاش کردم و این رویه را تا دانشگاه هم دنبال کردم، آیا تدریس مبانی کامپیوتر برای رشته مهندسی کامپیوتر درست است؟ برای رشته های غیر کامپیوتری چطور؟...
باز هم دیدم که نیاز به اصلاحاتی هست، که شاید برخی از آنها در سطح صلاحیت من نباشد، اما این ترم تصمیم گرفتم خودم آنها را تجربه کنم . این که به کامپیوتری ها روشی که استفاده می کردم و برای آن به مهندس پوروطن مدیونم، تغییراتی بدهم و برای تدرسی برای بچه های غیر کامپیوتری هم کاربردی تر از انچه پیش بود عمل کنم. امیدوارم تجربیات این ترم ها را بتوان مدون کنم تا به یک چارچوب خوب برای تدریس ICT از پیش دبستانی تا دانشگاه دست پیدا کنم، یک چارچوب ایرانی...
همین!

پس از نوشتار: چند روز پیش از یکی از دانشگاه های کشور تماس گرفتند و سرفصل دروس آموزش از راه دور در مقطع دکتری را برایم فرستادند تا اگر نظری دارم در مورد آن بدهم، هر چقدر با خودم کلنجار رفتم دیدم که من صلاحیت این کار را ندارم، این است که جوابی نداده ام هنوز، راستش نمی دانم چه جوابی بدهم، یک کاری می کنم بالاخره، بگذریم ...

Ali Vahed | 04:52 PM | Comment(s)(0)

سیستم های مدیریت آموزشی، نگاه ایرانی

September 5, 2007 08:02 PM

در نوشته ای مرتبط، تعاریفی کلاسیک در مورد سیستمهای مدیریت آموزشی (LMS) آورده بودم و در نوشته ای دیگر مقایسه این سیستمها را با سایر نرم افزارهای آموزش الکترونیک e-learning را ذکر کرده بودم. در این نوشته می خواهم از دیدگاه خودم، به عنوان کسی که در تجربه تولید سیستم مدیریت آموزشی نیکا در در رادمان سهمی کوچک داشته است، به این موضوع بپردازم.
با بررسی هایی که انجام داده ام، به این نتیجه رسیده ام که در کشور ما، دو نوع عمده  سیستم مدیریت آموزشی وجود دارد:
1- سیستم های مدیریت آموزشی کلاسیک که در سطح معاونت های آموزشی، مؤسسات و مجتمع های آموزشی و مدارس به جهت مکانیزه کردن فرآیند های مدیریتی و پشتیبانی آموزشی استفاده می شود. این گروه از سیستم ها که هم از لحاظ تولید کننده، محصول آماده و مصرف کننده در اقلیت عجیبی هستند، از فنآوری اطلاعات و ارتباطات به شکل جدی برای بهبود فرآیند آموزشی و افزایش کارایی و اثربخشی آن استفاده کرده اند. اما همانگونه که گفتم هم از نظر اقبال مشتریان و هم از نظر سطح کیفی محصولات و تعدد سازندگان، غریبانه، مورد کم توجهی هستند.
2- گروه دوم سیستمها، نرم افزارهایی هستند که نمی توان آنها را یک سیستم مدیریت آموزشی دانست. این سیستمها صرفا یک بخش اطلاع رسانی هستند. برای مثال یک وب سایت مدرسه ایستا، نرم افزاری که صرفا یک کارنامه چاپ می کند، تلفن گویای صرفا اطلاع رسانی، یا نهایتا وب سایتی که قابلیت نمایش نمرات را دارد از این جمله است. مشاهده کرده ام که مخصوصا در سطح مدارس و مجتمع های آموزشی، این سیستمها محبوب تر هستند.

دلیل این محبوبیت را می توانم در موارد زیر بر شمارم:
- عدم ورود عمقی کامپیوتر، نرم افزار و سخت افزار در سطح سازمانهای آموزشی علی الخصوص مدارس و آموزش و پرورش که باعث می شود، کاربرد ICT در سطح باقی بماند.
- نگاه مدیران آموزشی به این سیستمها که آنها را صرفا جهت تشریفات و کلاس کار مجموعه خود می دانند، صرفا کافی است یک وب سایت داشته باشند تا در تبلیغات خود اسم ببرند، اما درک استفاده عملیاتی از آن را ندارند.
-عدم دانش کاربری در سطح مدیران و پرسنل مدیریتی و اداری مجموعه های آموزشی در بهره برداری از نرم افزار که باعث می شود در مقابل تغییرات مقاومت کرده و از اینکه نرم افزار در کارشان تاثیر بگذارد جلوگیری می کنند.
- نداشتن بودجه کافی برای خرید نرم افزار و سخت افزار مناسب: چون بسیاری از مدارس دولتی بوده و بودجه مشخصی برای IT خود ندارند و خیلی از مدارس غیر انتفاعی هم با کمبود بودجه مواجه هستند، حتی اگر علاقه هم داشته باشند که استفاده خوبی از کامپیوتر در مجموعه خود داشته باشند، پول خرید نرم افزار و سخت افزار مناسب را نداشته باشند و تنها به اندازه ای قادر به پرداخت باشند که یک سیستم ساده صرفا اطلاع رسانی ایستا برایشان ایجاد شود.
- ضعف تولید کنندگان داخلی: اکثر تولید کننده ها نگاهی سطحی به سیستمهای آموزش دارند و آنرا مشکل نمی دانند. این نگاه غیر جدی باعث می شود که سیستم خوبی تولید نکنند. بر عکس که در سیستمهای مالی، تولید کنندگان پرقدرت وارد شده و کار را درست انجام می دهند.
- عدم وجود یک استاندارد و رویه مشخص از سوی نهادهای تاثیر گذار مانند وزارت آموزش و پرورش و یا وزارت فرهنگ و آموزش عالی که باعث می شود، آشفتگی در فروش و خرید محصولات نرم افزاری پیش بیاید.

هر چند داشتن نرم افزار و سخت افزار ساده و ابتدایی را هم بد نمی دانم و به عنوان یک حداقل لازم می دانم، اما فکر می کنم مدیران آموزشی ما برای جا نماندن از قافله، ناچارند که رویکردشان را نسبت به سیستمهای مدیریت آموزشی و آموزش مجازی تغییر دهند که این تغییر نگاه باعث می شود مشکلات فوق برطرف شود. صرفه جویی حاصل از IT آنچنان است که سرمایه گذاری در این بخش را توجیه پذیر می کند، کاربران نیز ناچارند نظر مدیر را بپذیرند و تولید کننده هم وقتی مشتری جدی و خوب وارد بازار شود دیگر نمی تواند محصول ضعیف و ناقص تولید کنند و سرمایه کافی و انگیزه لازم برای سرمایه گذاری در تولید محصول خوب برایش فراهم می شود.
همین!

Ali Vahed | 08:02 PM | Comment(s)(0)

مقایسه سیستمهای آموزش الکترونیک

August 2, 2007 10:07 AM

در ادامه مطالب پیشین، مقایسه ای خواهیم داشت بر روی شباهت ها و تفاوت های سیستمهای مدیریت آموزشی (LMS:Learning Managment Sysytem)  ، سیستمهای مدیریت محتوی آموزشی (LCMS: Learning Content Managment System)  و سیستمهای مدرسه مجازی (Virtual School)
هر کدام از این سیستمها قابلیت های خاص خود را دارند و در جای مختلفی می توانند استفاده شوند. اگر چه امكانات این سيستمها در سطوح بالایی  با هم مشترك هستند اما در نظر گرفتن تفاوت های آنها و امکانات مختلف برای یک نیاز خاص مهم است.در ادامه  نقشهاي سيستم هاي مديريت آموزشي مطلق ، سيستم هاي مديريت محتواي آموزشي ، و سيستم هاي مدارس مجازي  با هم مقايسه مي شود.

ا- چرا شما به يكي از اين سيستمها نياز داريد؟
سیستم مدیریت آموزشی:براي مديريت ياد گيرندگان كه تمام دوره هاي آموزشي را مي گذرانند
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: براي يكپارچه نمودن دوره ها از واحد هاي كوچك تر محتواها
سیستم مدارس مجازی:براي بر پايي مدارس آن لاين با كلاس هاي ياد دهنده

2-چه سطحي از محتوا را هر يك مديريت مي كنند؟
سیستم مدیریت آموزشی:برنامه آموزشي و سطوح دوره
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: دوره ، دروس ، صفحه و سطوح رسانه اي بخصوص اگر به عنوان عناصر آموزشي منتقل شوند
سیستم مدارس مجازی:دوره ، درس ، صفحه و سطوح رسانه اي همچنين فعاليت هاي اشتراكي و جلسات و ملاقاتهاي حضوري

3-چه چيزهاي ديگري را مديريت مي كنند؟
سیستم مدیریت آموزشی:ممكن است دوره هاي كلاس و مدارك را مديريت كند
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: شايد صلاحيت ها را در يك سطح خيلي جزيي مديريت كند
سیستم مدارس مجازی:جلسات كلاس درسي ، سمينارها و ديگر فعاليت ها مانند فعاليت ها و برنامه هاي موجود در دانشگاه

4-در زمينه استفاده مجدد چه كمكي به شما مي كند؟
سیستم مدیریت آموزشی:تمام دوره ها در چندين دوره تحصيلي
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: دروس ، صفحات و فايلهاي رسانه اي در چندين دوره
سیستم مدارس مجازی:دوره ها در چندين دوره تحصيلي ممكن است محتوا در سطوح پايين تر نيز قابل استفاده مجدد باشد.

5-چگونه آنها محتوا را با ياد گيرندگان تطبيق مي دهند
سیستم مدیریت آموزشی:معرفي كردن يك منو و كاتالوگ از دوره ها برخي بر اساس پروفايل يا گيرندگان پيشنهاد مي شود
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: برخي بر اساس سطح علمي بالفعل اشخاص، فرآيند آموزشي را تجزيه و تحليل مي كنند
سیستم مدارس مجازی:آموزگار به صورت دستي محتوا را بر دانش آموزان خود منطبق مي كند

6-چه پيگير ي هايي را در مورد دانش آموزان مي توان انجام داد؟
سیستم مدیریت آموزشی:نيازها ، تواناييها و اولويت ها ي آنها همچنين شروع دوره ها ، اتمام آنها و امتياز بندي آزمونها قابل پيگيري هستند
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: شروع ، اتمام ، امتياز بندي ، رتبه ها و فرايند دوره ها ، درسها و صفحات
سیستم مدارس مجازی:اولويت ها و نياز هاي آموزشي بيشترين فعاليت هاي پيگيري مانند مواردي كه به طور معمول در هر يك از كتابهاي پايه ها وجود دارد

7-چه نوع گزارشاتي توليد مي كنند؟
سیستم مدیریت آموزشی:ياد گيرندگان ، دوره تحصيلي ، دوره ها و پايه ها
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: دوره ها و درسها ، آزمونها و فعاليت ها
سیستم مدارس مجازی:يادگيرندگان ، دوره ها ، درس ، آزمونها ، فعاليت ها و جلسات حضوري

8-چگونه دوره ها ايجاد مي شوند؟
سیستم مدیریت آموزشی:دوره ها به سيستم هاي مديريت آموزشي وارد مي شوند ابزارهاي سازنده در اينجا وجود ندارند
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: ابزارهاي سازنده يا در اينجا وجود دارند و يا قابل افزودن به سيستم مديريت محتواي آموزشي را دارند همچنين شما مجاز هستيد محتواي موجود را وارد نماييد.
سیستم مدارس مجازی:سيستمهاي مدارس مجازي كمي هستند كه ابزارهاي سازنده پيچيده دارند اگر چه همه آنها اجازه وارد كردن همه محتواها را دارند

9-چگونه آموزش ها ارزيابي مي شوند؟
سیستم مدیریت آموزشی:سيستم هاي مديريت آموزشي داراي آزمون سازها و ابزارهاي مديريتي براي دوره و ارزيابي هاي دوره تحصيلي مي باشند
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: سيستمهاي مديريت محتواي آموزشي داراي آزمون سازها و ابزارهاي مديريتي مي باشند آزمونها در سطح‌ صفحه ، درس و دوره قابل پيگيري هستند
سیستم مدارس مجازی:امتحانات و آزمونها معمولا به عنوان فعاليت هاي جداگانه پيگيري مي شد و نه به عنوان بخشي از درس يا صفحه خاص

10-چه كسي كنترلهاي حركتي را براي دوره ها تعيين مي كند؟
سیستم مدیریت آموزشی:سيستم مديريت آموزشي دروه هاي كاملي را برگزار مي كند كه هر كدام الگوريتم حركتي خاص خود را استفاده مي كنند
سیستم مدیریت محتوی آموزشی: ماژول هاي محتوا در قالب حركتي در سيستم هاي مديريت محتواي آموزشي ظاهر مي شوند
سیستم مدارس مجازی:ماژول هاي محتوا در قالب حركتي سيستم هاي مدارس مجازي ظاهر مي شوند.


لازم به ذکر است ، تعداد كمي سيستمهاي مطلق (فقط یکی از کاربردهای فوق) وجود دارد ، بسياري از سيستمها داراي خصايصي تركيب شده از اين سه مقوله هستند. که محصول پر امکانات تر ، پیچیده تر و گران تر است.

منبع : کتاب "e-Learning Tools and Technologies" نوشته ویلیام و کاترین هورتون

همین!

Ali Vahed | 10:07 AM | Comment(s)(2)

سیستمهای مدیریت آموزشی، تعاریف کلاسیک

May 28, 2007 11:35 AM

اگر چه پیشتر ارجاعی برای یافتن تعریف سیستمهای مدیریت آموزشی (LMS: Learning Managment System) داده ام، اما برای اینکه بتوانم وارد بحث اصلی بشوم، بد نیست تعاریفی را که می دانم در اینجا فهرست کنم:


"LMS سيستم نرم افزاري است كه بر آموزش دانشجويان نظارت دارد. اموري مانند مديريت اشتراك هر دانشجو، ثبت نام، انتخاب واحد، جمع آوري اطلاعات در مورد پيشرفت تحصيلي دانشجو، امتحانات غير مترقبه، امتحانات پاياني و به طور كلي ارزشيابي و نمره دادن از وظايفي است كه به عهده اين سيستم قرار است." تعریفی است که دکتر فتحیان و مهندس مهدوی نور در کتاب "پیش به سوی جامعه اطلاعاتی" ارائه کرده اند.


ویلیام و کاترین هورتون در کتاب "e-Learning Tools and Technologies"  منتشر شده در سال 2003  توسط انتشارات wiley ، سیستم مدیریت آموزشی را در جهت ساده سازی فرآیند نظارت و راهبری آموزش و یاد گیری می دانند. این دو معتقدند که LMS سیستم پیچیده ای است که توسط مدیران، ناظران، دفترداران  و یادگیرندگان برای برنامه ریزی، ثبت نام، پرداخت های مالی و ردگیری مالی یادگیرنده در خلال دوره ها و رخداد های آموزشی استفاده می شود. این سیستم به همه گروه ها کمک می کند که راحت تر ثبت نام کنند، راحت تر دروس را انتخاب می کنند و نتایج و کارنامه خود را بررسی کنند تا از وضعیت خود و رقبا مطلع شوند. در نهایت این سیستم به مدیران کمک می کند که از فرآیند آموزش خود گزارش های آماری و نموداری تهیه کنند. در جای دیگری نویسندگان به این نکته اشاره می کنند که LMS به عنوان یک بستر و چارچوب برای اجرای سایر سیستمهای آموزشی اعم از LCM  ها و آموزش از طریق وب فعالیت می کنند.به عبارت دیگر تمامی فعالیت های سیستمها را در بخش از ثبت نام تا ردگیری تا نتیجه گیری را در خود مجتمع می سازند و از این رو به عنوان مهمترین ابزار برای سازمانهای آموزشی می باشند.هر چند به شوخی هم اشاره می کنند که بدون LMS هم می شود کار کرد. در این کتاب کاربردهای LMS و LCMS و مدرسه مجازی (Virtual School) در کنار هم مقایسه شده که پس از ترجمه در وبلاگ می گذارم.

در کتاب "استانداردهای یادگیری الکترونیکی" که نوشته کارول فالون است و ترجمه ای از آن توسط فردوس باقری و مهدی حسین کوچک توسط موسسه توسعه فنآوری آموزشی مدارس هوشمند در سال 1383 منتشر شده است، سیستم مدیریت آموزش چنین تعریف شده است: یک نرم افزار مبتنی بر وب که امکان مدیریت و بررسی های لازم را برای نظارت بر نحوه استفاده از محتوی آموزشی و نتایج آن فراهم می کند. نویسنده اگر چه معتقد است ویژگی های سیستمهای مختلف با هم متفاوت است اما در دو دسته کلی می توان این ویژگی ها را طبقه بندی کرد :
- کارکرد های مدیریتی :مانند تنظیم دوره، ثبت نام یاد گیرنده، تخصیص دوره و گزارش میزان پیشرفت یادگیرنده بر اساس بررسی داده هایی مانند نمرات، امکانات پایان دوره و میان دوره ای، مدت زمانی که صرف دوره شده و وضعیت نهایی پس از تکمیل دوره.
- فصل مشترک یادگیرنده عبار است از صفحه ای که یادگیرنده با استفاده از شناسه شخصی و رمز عبور وارد سیستم مدیریت آموزش شده و از طریق یک منو یا صفحه خاص خود به محتوی آموزشی که به وی اختصاص داده شده است دسترسی پیدا کند و وضعیت پیشرفت خود را با توجه به نمرات امتحانات، میزان کامل شدن دوره و .... پیدا کند.

در دائرة المعارف ویکی پدیا (WikiPedia) نیز LMS یک بسته نرم افزاری دیده شده است که فرایند توزیع محتوری الکترونیک بین دانش آموزان را مدیریت می کند و اشاره دارد که بیشتر این سیستمها به لحاظ دسترسی در هر کجا و در هز زمان به صورت مبتنی بر وب تهیه شده اند. به صورت عمومی، LMS امکان ثبت نام و انتخاب واحد، تعیین فعالیت آموزشی و انجم تکالیف در یک محیط Online فراهم می کند. در این وب سایت اشاره شده که LMS های جامع تر دارای ابزارهایی برای مدیریت شایستگی (competency management)، تحلیل فاصله مهارتی (skills-gap analysis)، برنامه ریزی موفقیت (Succession Planning) ، تایید صلاحیت (certification) و اختصاص منابع (Resource Allocation) می باشند.

سایر تعاریف دیگری که در کتابها و یا وب سایت های مرجع برای سیستمهای مدیریت آموزشی اشاره شده است نیز مشابه موارد بالاست و صرفا در جزییات و یا جمله بندی ها متفاوت است و از ذکر آنها خودداری می کنم اما خالی از لطف نیست سری بزنید به وب سایت e-learning Center ( www.e-learningCenter.co.uk ) که در آن یک کتابخانه الکترونیک برای نوشته های پیرامون lms وجود دارد. (http://www.e-learningcentre.co.uk/eclipse/Resources/choosing-lms.htm)

نکته حائز اهمیت اینکه موارد فوق تعاریف کلاسیکی از LMS هستند که با دیدگاه تجاری و یا دیدگاه مشتری ایرانی تفاوت دارد. در مطالب بعدی این تفاوت ها را دنبال خواهم کرد.

همین!

Ali Vahed | 11:35 AM | Comment(s)(1)

آموزش و فنآوری اطلاعات- مطلب نخستین

March 28, 2007 10:42 AM

با رشد کاربردهای ICT در موارد مختلف، یکی از مهمترین جایگاه های ارائه خدمات و تسهیلات فنآوری اطلاعات و ارتباطات، امر آموزش و مدیریت آموزشی شد و به دلیل پویایی ذاتی مساله آموزش، این کاربردها هر روز گسترده تر و جدی تر شد، به شکلی که امروزه شاهد واژگان جدیدی در آموزش و مديريت آموزشي هستیم. وآژه هایی مانند سیستم های مدیریت آموزشی (LMS)، سیستمهای مدیریت محتوی آموزشی (LCMS ) آموزش الکترونیک (eLearning)  آموزش مجازی (Virtual)، آموزش از راه دور (Distance Learning) ، مدرسه مجازي و یا دانشگاه مجازی (Virtual School, Virtual University)  ، مدرسه الکترونیک،  مدرسه هوشمند (Smart School)  و .....


واژه هایی که هر روز بحث های متفاوتی در مورد آنها می شود و گاهی به اشتباه به جای همدیگر هم به کار می رود.
در سلسله مطالب دنباله دار و یا مقطعی و در قالب دسته بندی جدید آموزش و فنآوری اطلاعات به مسائل مرتبط با بهره گیری از ICT در آموزش و تاثیرات آن در خود فرآیند های آموزشی و یا مدیریت آموزشی خواهم پرداخت.
علی الحساب نگاهی بیاندازید به فصل ششم کتاب "پیش به سوی جامعه اطلاعاتی"  نوشته  دکتر محمد فتحیان و مهندس سید حاتم مهدوی نور، انتشارات دیباگران تهران (1383) تحت عنوان فنآوری اطلاعات و آموزش که نسخه الکترونیک این فصل را در اینجا یا اینجا  پیدا خواهید کرد.
همین!

Ali Vahed | 10:42 AM | Comment(s)(2)