روزی برنامه نقدی را گوش می کردم که گوینده از تفاوت گویندگی در رادیو پیام با دیگر رادیو ها داشت. اینکه شما در رادیو پیام مخاطبی را دارید که ممکن است بی هدف و در حالیکه سوار یک تاکسی است، چند دقیقه ای صحبت های شما را بشنود و سریع پیاده شود قبل از آنکه حرف شما تمام شود. اینجا است که شما نمی توانید یک بحث طولانی را در رادیو پیام مطرح کنید و یا از برهانهایی نظیر برهان خلف استفاده کنید که ممکن است شنونده به خاطر اینکه تنها یک جمله از یک متن شما را می شنود دچار سوء تفاهم بشود و ...

به نظر می رسد نوشتن در فیس بوک هم نظیر گویندگی در رادیو پیام است، آنجا که نوشته شما در میان صدها لینک یا نوشته دیگران گم می شود و کسی نمی داند قبلش چه بوده و بعدش شما چه می نویسید(این ماهیت فیس بوک است که رسانه ای برای انتشار مداوم مطلب به صورت شخصی نیست بلکه در قالب یادداشت شما نظرتان را در کنار سایرین مطرح می کنید)، در حالیکه در وبلاگ شما می توانید نوشته خود را در چند قسمت بگذارید و خواننده می تواند سیر مطالب شما را دنبال کند و در کنار آن از طریق طبقه بندی مطالب وبلاگ شما و یا tag ها با سایر نظرات شما آشنا شود.
در facebook اما چنین نیست، درست است که نوشته شما را "دوستانتان" می خوانند اما الزاما آن دوستان شما و روحیه شما را نمی شناسند و شما نمی توانید نوشته ای را بنویسید که خود شاید به آن اعتقاد نداشته باشید. برای مثال یک متن ادبی کوتاه که شما مانند یک نویسنده آن را از روی خلاقیت ذهنی خود ساخته اید و خودتان را جای شخص دیگری قرار داده اید.

لذا به نویسندگانی که در هر دو شکل، مطلب می نویسم توصیه می کنم که شکل و قالب ارائه محتوی هر دو رسانه را جدی بگیرند و برای هر یک "متفاوت" بنویسند، برای یکی مانند یک سریال چند قسمتی و برای  دیگری شبیه یک تیزر یا کلیپ یک دقیقه ای.

همین!

بچه که بودم، اویل پول توجیبی منظمی نمی گرفتم، تا اینکه با اصرار خودم و حمایت مادرم، قرار شد یک ماهیانه مشخص داشته باشم که بر اساس آن بتوانم روی هزینه هایم  برنامه ریزی کنم. چند ماهی اوضاع خوب بود تا اینکه... به مرور برخی ماهها ماهیانه کمتر از آنچیزی که باید به من داده می شد.اعتراض که کردم این جواب را از پدرم گرفتم که: "تو هنوز بچه ای، من خیر و صلاح تو را می دانم، بیشتر از خودت... می دانم هر ماه چقدر پول لازم داری، این ماه تو اینقدر پول لازم نداری!" 
تا اینکه ....

بگذارید این خاطره را نیمه کاره رها کنم و بپردازم به اوضاع این دو هفته پس از انتخابات.  پیشتر راجع به سیاست ها و برنامه های دولت در زمینه محدود کردن کانالهای اطلاع رسانی مطلب نوشته بودم (برای مثال اینجا یا اینجا) اما انگار اوضاع نه تنها روبه خوب شدن نیست، دولتمردان ما و کارشناسان عالیرتبه آنها، هر روز دست گل جدیدی به آب می دهند. چند روزی است به جز بستن پیام کوتاه و محدود کردن ایمیل و بستن مسنجر ها و قطعی گاه وبی گاه موبایل کار به مسدود کردن تلفنهای اینترنتی خارج از کشور و بدتر از آن به قطعی بدون اخطار تلفن های ثابت به صورت منطقه ای هم رسیده است! شنیده ها حاکی است که روز دوشنبه هفته جاری، تلفن ثابت برخی مناطق تهران نیز قطع گردیده است، تازه شایعات می گوید قطعی برق بعد از ظهر این روز نیز تصادفی نبوده است....

ادامه "صلاحت را بیشتر از خودت می دانم!"

در ادامه یادداشت قبلیم "فاصله طبقاتی اطلاعاتی" با کمک دوست عزیزم، آقای فرید، متوجه شدم که بحثی که مطرح شد، خیلی هم جدید نیست و کسان دیگری پیشتر تحت عنوان شکاف دانش "Kwnoledge Gap"  بسیار به آن پرداخته اند، پس در این یادداشت، تلاش کردم از منظر اطلاع رسانی و با تاکید مجدد اینکه اینها نظرات شخصی و برداشت های یک کارشناس نرم افزاری است و نه یک متخصص علوم ارتباطات به این فاصله طبقاتی بپردازم.
در یک نظام اجتماعی لوزی شکل طبقه بندی شده از منظر اطلاعات،نوشته قبل، می توان دو شکل از اطلاع رسانی را تعریف نمود:
- اطلاع رسانی افقی: در این شکل، اطلاعات در یک طبقه به اشتراک گذاشته می شود و محدوده نفوذ گردش و کانال اطلاع رسانی صرفا در یک طبقه خاص صورت می گیرد و کمتر به طبقات دیگر نفوذ می کند. برای مثال در مهمانی های خانوادگی یا دوستانه، جمع های دانشگاهی و یا دانشجویی، گروه های گردش گری و انجمن های مختلف ادبی یا هنری، محیط های کاری و اداری و یا تیم ها و گروه های ورزشی آماتور و یا حرفه ای اکثرا کسانی حضور دارند که در یک طبقه اند (و یا طبقه وابسته اند) و اطلاعاتی که در میان آنها گردش پیدا می کند در همین طبقه است. در قالب توسعه یافته نیز شبکه های اجتماعی نظیر FaceBook نیز همین کارکرد را دارند، در این شبکه ها که از پیوند دوستان و همکاران افراد با یکدیگر ایجاد می شود، اطلاعات صرفا در قالب همان گروه ها و شبکه ها گردش پیدا می کند و برخی مواقع این گردش به شکلی می رسد که به حالت اشباع تبدیل می شود. (نگاه کنید به وضعیت Facebook در هفته های اخیر که گاهی یک مطلب خاص و یکسان توسط چندین دوست مختلف به اشتراک گذاشته می شود درحالیکه به ظاهر این افراد با یکدیگر ارتباط مستقیم ندارند)
این شکل از اطلاع رسانی به جداشدن طبقات و عدم ارتباط آنها با یکدیگر که نتیجه آن، دریافت اطلاعات متفاوت و نهایتا ایجاد تلقی های مختلف از پیرامون افراد هر طبقه نسبت به گروه های دیگر کمک می کند، راهکار غلبه بر این مشکل گسترش شکل دیگری از اطلاع رسانی است.

ادامه "اطلاع رسانی افقی، اطلاع رسانی عمودی"

در ارزيابي نظام هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي ملت ها، به واژگاني برخورد مي کنيم که حاکي از فاصله طبقات مختلف اجتماعي در دسترسي به يک مفهوم است، تعريف ضريب جيني، خط فقر، فاصله طبقاتي، شکاف اجتماعي و يا دوپاره شدن فرهنگي و ....
به نظر من همزمان با تعريف واژه "شکاف ديجيتالي" که حاکي از ميزان دسترسي طبقات مختلف اجتماع به رسانه هاي ديجيتال و فاصله زياد بين آنها است بايد يک فاصله طبقاتي اطلاعاتي نيز تعريف کرد به شکلي که هر طبقه از اجتماع با توجه به مقتضيات خود به يک بخش از اطلاعات پيرامون خود دسترسي دارد و از گردش اطلاعاتي که در طبقه ديگر در حال رخداد است يا به شکل کامل و يا به شکل حداکثري غافل است.، فاصله اي که هر روز بيشتر مي شود و جامعه را دچار دو دستگي عجيبي ساخته است.
متخصص جامعه شناس و يا علوم ارتباطات و اطلاعات نيستم، بلکه از ديدگاه يک نرم افزاري به مساله نگاه مي کنم و به عنوان يک مثال (Case Studey)  مي توانم به انتخابات انجام شده رجوع کنم.
با مشاهده رخدادهايي که در اين انتخابات اتفاق افتاد، مي توان جامعه را به پنج طبقه اطلاعاتي تقسيم نمود:
- گروه اول کساني که به اينترنت پر سرعت دسترسي دارند، از نحوه استفاده از فيل تر شکن ها اطلاع دارند و به صورت مداوم به اينترنت و وب سايت هاي خبري و يا شبکه هاي اجتماعي رجوع مي کنند. اطلاعاتي که در ميان اين گروه در جريان است، اکثرا اطلاعاتي است که در فضاي وب به اشتراک گذاشته مي شود و اين گروه اعتنا و يا اعتمادي به رسانه هاي ديگر اعم از رسانه هاي ديداري و يا شنيداري و مکتوب ندارند و شايد تنها به آن دسته از اطلاعات اين رسانه ها توجه نشان مي دهند که در فضاي سايبر بازتابي داشته باشد. اطلاعات بين اعضاء اين گروه به سرعت به اشتراک گذاشته مي شود و به همان سرعت هم به روز مي شود و به همين شکل نيز مورد دسترسي قرار مي گيرد.
- گروه دوم کساني هستند که به نحوي به گروه اول وابسته اند. اعضاء خانواده و يا دوستان نزديک اين گروه که از آنها به عنوان يک منبع خبري استفاده مي کنند. به عبارت ديگر به صورت غير مستقيم و با سرعت پايين تري اين دسته از افراد نيز اطلاعات منتشر شده در فضاي وب را مورد استفاده قرار مي دهند.

- گروه سوم کساني هستند که به اينترنت و فضاي وب يا دسترسي ندارند و يا دسترسي هاشان محدود و در بازه هاي زماني نسبتا طولاني اتفاق مي افتد و يا دلايل اتصالشان به شبکه چيزي به جز دسترسي به اخبار و اطلاعات است. اطلاعات گردش پيدا کرده در اين گروه معمولا از طريق رسانه هاي سنتي نظير راديو، تلويزيون و جرايد توليد مي شود.برخي اعضاء اين دسته تنها به رسانه هاي رسمي و برخي ديگر به رسانه هاي مخالف و ممنوع و گروهي به هر دو رسانه دسترسي دارند.  طبيعتا گردش اطلاعات در اين گروه کند تر از دسته هاي اول و دوم است و معمولا به اطلاعاتي دسترسي دارند که به نوعي فيلتر شده است (اصطلاحا در قالب "دروازه باني خبري" توسط رسانه جذب شده و انعکاس داده شده است).
- گروه چهارم کساني هستند که مانند دسته دوم به هر دليل خودشان به رسانه هاي اطلاعاتي دسترسي ندارند و از طريق گروه سوم و بر اساس "گفته ها و شنيده ها" تغذيه اطلاعاتي مي شوند. اطلاعات اين دسته از افراد که معمولا سطح سواد پايين تري داشته و يا از امکانات مالي محدودتري برخوردار هستند به صورت غير دقيق و با ماهيتي قلب شده در گردش است و با هر گردش اطلاعات ميزان خطاي اين اطلاعات افزايش مي يابد. در سالهاي اخير "پيام کوتاه"  بر خلاف ماهيت اصلي آن، مهمترين رسانه اي بوده است که به اين گروه از افراد خبررساني مي نموده است.
- گروه پنجم: اين گروه در نظام طبقه بندي اطلاعاتي جاي نمي گيرند، چون نه به هيچ رسانه اي دسترسي و يا علاقه دارند و نه مي توانند و يا مايلند به اطلاعات دسترسي داشته باشند. اکثر اطلاعات به صورت ديرهنگام و در قالب "شايعه" به اين گروه رسانيده مي شود. ساکنين روستاهاي کوچک، افراد حاشيه نشين شهر ويا افراد بي تفاوت با زندگي فردي و اجتماعي محدود، برخي از افراد سالمند و يا کودکان خردسال را مي توان در اين دسته قرار داد.

ادامه "فاصله طبقاتي اطلاعاتي"

از شاهکار دولت در قطع و مسدود کردن کانالهای اطلاع رسانی که بگذریم - در پست قبل به آن اشاره کرده بودم-  (معمولا مخالفان دولتها با هدف خرابکاری ممکن است کانالهای اطلاع رسانی را قطع کنند و دولتها با آن مقابله می کنند اما اینبار گویا برعکس شده است) این روزها با پدیده جدیدی مواجه شده ایم: برخورد گروه ها با یکدیگر در فضای سایبر، قبل و بعد از انتخابات.

در قبل از انتخابات، گروه های مختلف از طریق ارسال انبوه پیام کوتاه، email ، ایجاد فضای گفتگو از طریق وبلاگ ها و حضور پررنگ در شبکه های اجتماعی با نماد هر گروه،تاسیس خبرگزاری های تحت وب، ساخت کلیپ های فلش و یا به اشتراک گذاری فیلم های تبلیغاتی، فضایی داغ تر از فضای واقعی در فضای اینترنت ساخته بودند، فضایی که شاید ملتهب بود، اما هیچ گاه به جز مدت کوتاهی که دولت Facebook را فیل تر کرد به مواجهه رودرو تبدیل نشد.
از روز رای گیری و پس از آن از یکسو دولت و موافقان نامزد منتخب، اقدام به بستن وب سایت های گروه های مخالف خود با استفاده از انحصارش در فنآوری اطلاعات نموده است و از سوی دیگر مخالفان نیز با انواع و اقسام روشهای نفوذ (Hack) و حمله (Attack) در حال از کار انداختن وب سایت های رسمی و خبرگزاری های جبهه مخالف هستند! در این زمینه کار آنقدر بالا گرفته است که پای ارگانهای نظامی دولتی و یا حتی خبرگزاری های دولتی نیز به وسط کشیده است و آنها طرف مقابل را به نفوذ و حمله و یا حتی برخورد فیزیکی و قانونی تهدید می کنند.
از سوی دیگر با محدود شدن کانالهای اطلاع رسانی، هر روز یک بازگشت به عقب در شیوه های اطلاع رسانی اتفاق می افتد که مرا کم کم به فضای فیلمهای نوستالژیک اول انقلاب که انقلابیان نوار کاست صحبت های امام را دستی و در منزل تکثیر می کردند و یا از روی اطلاعیه ها با دست می نوشتند می برد!

اینجا است که باز هم متخصصان هر دو گروه به فکر استفاده از کانالهای دیگر می برد، از شبکه های اجتماعی با هدف اطلاع رسانی استفاده می شود، آنها آن را فیل تر می کنند، از پیام رسان و مسنجر استفاده می شود برای اطلاع رسانی سریع، آنها آن را مسدود می کنند، از گروه های خبری و Mailing List ها استفاده می کنند، آنها سرعت اینترنت را چنان پایین می آوردند که باز کردن یک صفحه نیز با مشکل روبرو می شود.از تویتر استفاده می کنند تا اخبار را گسترش دهند، همان بلایی که سر سایت های دیگر آمد را سر این یکی هم می آورند، در وبلاگ مطلب می نویسند، سرویس دهنده های وبلاگ یا از داخل و یا ناشی از عوامل بیرونی دچار مشکل می شوند و سرویسهای خود را غیر فعال می کنند،  یکی فیل تر می کند یکی فیل تر شکن می سازد!
بازی تازه وارد مراحل مهیج خود می شود، مانند یک ناظر بی طرف منتظر می مانم ببینم کدام یک برنده می شوند!

همین!

چند روزی است کانال پیام کوتاه کشور قطع است، شبکه موبایل با قطعی هایی همراه است و اینترنت به شدت کند شده وعملا غیر قابل استفاده است، این به جز مسدود شدن برخی سایت های طیف های مقابل دولت در انتخابات و پارازیت هایی است که روی شبکه های ماهواره ای ارسال می شود . در این نوشته نه از نگاه سیاسی بلکه از دیدگاه فناوری اطلاعات است به پدیده جدیدی که در این چند روز با آن مواجه هستیم: "مسدود کردن کانالهای ارتباطی توسط دولت"
با اینکه مسدود کردن نظرات مخالفین را چه در قابل مسدود کردن روزنامه ها، شبکه های خبری و یا وب سایت ها را مخالف آزادی بیان می دانم اما با توجه به قوانین رایج آن را امری در اختیار دولت ها می بینم. بدین شکل هر دولتی با توجه به شرایط و زمان می تواند برای جلوگیری از گردش اطلاعاتی که نمی خواهد برخی از تولید کنندگان اطلاعات را با محدودیت ها و محرومیت هایی مواجه کند. اما اینکه دولت از توانایی و انحصار خود در شبکه ها استفاده کرده و این کانالهای اطلاع رسانی را کلا مسدود سازد درست نمی دانم.
کانالهای اطلاع رسانی نظیر اینترنت، پیام کوتاه و یا شبکه های ماهواره ای صرفا کارکرد سیاسی ندارند و از آنها به جهات مختلف استفاده می شود، کارکردهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی ، خانوادگی که نمی توان و نباید این کانالها را با هر توجیهی مسدود کرد.

بگذارید دو مثال عینی برای شما بزنم:

ادامه "کانالهای ارتباطی، در اختیار دولت ها یا ملت ها"

با گرم شدن تنور مبارزات سیاسی در کشورمان، گروه های مختلف سیاسی از رسانه جدیدی برای تبلیغ استفاده می کنند: "خبرگزاری" ایده ای که پیشتر آن از طریق روزنامه دنبال می شد. از این رو است که این روزها هر روز شاهد حضور یک خبرگزاری جدید می باشیم. خبرگزاری هایی که برخی دوره ای هستند و تاری مصرف دارند، برای مثال تنها برای دوره کوتاهی پیش از انتخابات فعال می باشند.

اما، آیا یک خبرگزاری رسانه مناسبی برای تبلیغ و فرهنگ سازی است؟آیا می توان مانند روزنامه، یک خبرگزاری را به عنوان ارگان یک گروه برشمرد، به نظر من که اصلا تخصصی در ارتباطات ندارم پاسخ این پرسش منفی است،چون به نظر من خبرگزاری فقط یک رسانه خبری است که به طرق مختلف خبرها را جمع آوری می کند و مهمترین ها را منتشر می کند، در حالیکه در روزنامه کاربردهای مقاله نویسی در کنار خبر نویسی امکان اضافه کردن تحلیل و نظر شخصی را به نویسنده می دهد.
اینکه وب سایت های مرتبط با گروه های سیاسی، نام خبرگزاری و ..... نیوز را برای خود انتخاب کرده اند، شاید از آن جهت باشد که بیننده به همان دلیلی که گفتم به "خبر" بیشتر اعتمادمی کند تا یک تحلیل شخصی.
به همین جهت باید کاملا مراقب بود، اگر خبرگزاری های تحت وب، همانند آنچیزی که در انتخابات ریاست جمهوری دنبال می کنند، خبرها را جهت دار و یا در قالب رپورتاژ آگهی منتشر کنند به مرور اعتماد مخاطب به آن سایت از دست رفته و شاهد کاهش بازدید کننده خود خواهند بود.

همین!

پی نوشت: مجددا متذکر می شوم که دیدگاه من می تواند با دیدگاه تخصصی ارتباطات و اطلاع رسانی در تعارض باشد.

یکی از ویژگی های این دوره از انتخابات ریاست جمهوری، پررنگ شدن شعارها و وعده های مبتنی بر بهره گیری از فنآوری اطلاعات در بین نامزدهای اصلاح طلب است. بحثی که همواره در بین نامزدهای انتخابات مغفول مانده بود وشاید در دوره قبل تنها توسط یک نامزد بکار برده می شد.
در این دوره، توسط آقای ابطحی مشاور آقای کروبی، بحث بالا بردن سرعت اینترنت و کاهش فیلترینگ ها مطرح می شود که شاید بیشتر ناظر بر آزادی جریان اطلاعات باشد و در برنامه کاری پیشنهاد آقای میرحسین موسوی، بحث دولت الکترونیک به شکل جدی تری مطرح شده است و فصولی از این برنامه چه در بخش های اقتصادی و چه در بحث بهبود محیط کسب و کار به آن پرداخت است.در گفته های آقای احمدی نژاد، نامزد دیگر انتخابات، البته چیزی از IT مشاهده نکردم و در مورد آقای رضایی، نیز همچنین، اگر چه در مورد ایشان جستجویی نکرده ام.
به نظر می رسد کاربردهای IT بیش از آنچه امروز به عنوان یک ابزار برای تبلیغات مطرح می شود، مانند ایجاد سایت و خبرگزاری، ارسال انبوه پیام کوتاه، ایجاد وبلاگ و ... به تدریج در برنامه نامزدها بیشتر مشاهده شود. امری که شایسته است و باید نامزدهای محترم انتخابات بیشتر به آن توجه نمایند.

همین!

هفته پیش بارسلونا سومین جام فصل خودش را برد، به جز آن موفقیت های بیشتری کسب کرد که مبارک طرفدارانش باشد.در تفسیر های ورزشی یکی از دلایل موفقیت این تیم را تغییرات اساسی این تیم نسبت  به فصل پیش و فروش ستاره های افول کرده اش بود، ستاره هایی که  موفقیت های قبلی این تیم به پای آنها نوشته می شد.
این بیرون گذاشتن ستاره ها، کسانی که کل تیم حول محور آنها می چرخید، باعث شد که از یکسو بقیه بازیکنان تیم، بازی خودشان را بکنند، انگیزه پیدا کرده از سایه خارج شودند و از سوی دیگر مربی در انتخاب شیوه بازی دیگر محدود به یک شیوه خاص نگردد و با آزادی کامل شیوه جدید بازی خود را انتخاب کند...

آیا می توان از این الگو در شرکت های نرم افزاری هم استفاده نمود؟

واقعیت این است که برخی مواقع مدیران شرکتهای نرم افزاری نیز باید این شجاعت را داشته باشند که در ترکیب تیم های خود دست برده، کار مشابه را انجام دهند. یعنی افراد شاخصی که شاید چندسالی آن تیم به آنها وابسته بوده است را از ترکیب آن تیم خارج کنند.
چرا؟

ادامه "رونالدینهو را بیرون بگذار!"

به همان بیهودگی که Facebook توقیف و فیلتر شد، به همان شکل هم رفع فیلتر شد. دو احتمال در این زمینه وجود دارد:
1- دوستان و عزیزان فیلتر کننده به بیهوده بودن کار خود پی برده اند و متحول شده، اشتباه خود را جبران کرده اند.
2- همه اینکار (فیلتر کردن و رفع آن پس از چند روز) یک بازی انتخاباتی بود.
نمی دانم، نظر شما چیست؟

همین!